Kamena šuma iz praistorije, selo Rudno i njegove čari, ,,Muzej slatka- kuća Cvetića” u samom centru grada, misteriozna Košaninova jezera koja i danas zbunjuju naučnike, ali i čuda manstira Voljavče, Krstovgrad, Isposnica Svetog Save, crkve brvnare u selima Cvetke i Vrba sa neverovatnom istorijom, koja svedoči o ,,duši” i stradanju jednog naroda- samo su neka od nedovoljno afirmisanih lokaliteta, koja čekaju lepše dane i da ih neko ,,prepozna”.

Turistički potencijal Kraljeva i okoline godinama privlači sve veći broj domaćih, ali i inostranih turista, kako prolaznika, tako i namernika, koji u grad na Ibru dolaze zbog prirodnih lepota, srednjovekovnih manastira, ali i sve popularnijeg seoskog turizma.

 No, pored prepoznatljivih lokacija poput arhitektonski izvanrednog Trga srpskih ratnika u samom srcu grada, manastira, Žiče i Studenice, banjskog turizma, Magliča, misteriozne tvrđave u ,,Dolini vekova”, šumovitog Goča kao najpoznatije ,,dečje planine” u Srbiji, Kraljevo može da se pohvali i nekim javnosti manje poznatim mestima, koja predstavljaju prave skrivene bisere ovog dela Srbije, a koja bi, verovatno, da se nalaze u nekim uređenijim zemljama, odavno bila  stavljena u najveći stepen zaštite države.

Upravo iz ovog razloga, u zavisnosti od ličnih afiniteta, predstavljamo vam osam autentičnih mesta u okolini Kraljeva sa ozbiljnim turističkim potencijalom, od kojih će vam bar neka zasigurno probuditi emocije, čula i zagolicati maštu.  Nažalost, iako su razlog zbog kojih godinama grupe inostranih turista kreću put Srbije, do pojedinih lokaliteta ne postoji ni putokaz ili najobičnija tabla, koja bi signalizirala da se u neposrednoj blizini nalazi zanimljivo mesto.

Stoga, danas ćemo vam predstaviti Kamenu šumu, selo Rudno, Muzej slatka- kuću Cvetića i misteriozna Košaninova jezera. Narednih dana, pak, upoznaćemo vas sa, takođe, podjednako autentičnim, a nedovoljno afirmisanim lokalitetima, poput Isposnice Svetog Save, Krstovgradom, čudima manastira Voljavče i crkvama brvnarama u selima Cvetke i Vrba.

Pa, da počnemo.

Kamena šuma iz praistorije

Iznad magistralnog puta koji spaja Žiču i Matarušku Banju, na brdu Lojanik, smeštena je Kamena šuma, čija se starost procenjuje oko milion godina. Pripada paleolitu, starijoj fazi kamenog doba i predstavlja  jedan od svega 10 sličnih fenomena u svetu.

Ono što je posebno karakteristično za ovaj fenomen je činjenica da je okamenjeno drvo tvrdo poput granita, ima oblik i izgled kamena, dok sa druge strane, poseduje sva svojstva najobičnijeg komada drveta, poput vidljivih godova, središta biljke, ali i svih kanalića koji su hranili stablo.

Zahvaljujući nekolicini srpskih arheobotaničara koji su decenijama ukazivali na ovaj lokalitet nemerljive istorijske vrednosti, danas je Kamena šuma obavezna destinacija, pre svega inostranih zaljubljenika u prirodu, koji tokom letnjih meseci, boravak u Srbiji koriste i da posete ovu nesvakidašnju praistorijsku šumu.

Sa druge strane, domaći turisti, uglavnom, nisu čuli za Kamenu šumu, što i ne čudi, budući da do ovog lokaliteta ne postoji adekvatna staza, kao ni tabla, koja bi slučajnim prolaznicima ukazala da se u neposrednoj blizini manastira Žiče, nalazi jedan od najvećih prirodnih fenomena na ovim prostorima.

 Rudno i njegove čari

Selo Rudno, sa zvanično najviše sunčanih dana u Srbiji,  smešteno je na obroncima Golije, na nadmorskoj visini od 1.100 metara, i zaista, tokom cele godine izgleda čarobno.  Pripada Rezervatu biosfere ,,Golija, a ono što mu daje posebnu draž jeste činjenica da ga okružuju dva srednjovekovna manastira -Studenica, zadužbina rodonačelnika dinastije Nemanjić, Stefana Nemanje i manastir Gradac, zadužbina Jelene Anžujske, žene kralja Uroša, jedne od omiljenih junakinja ovog kraja.

Netaknuta priroda, bogata gustim šumama, pitomim i raskošnim pašnjacima, livadama i mnoštvom potoka bogatih rakovima i pastrmkom potočarkom, uz najčistiji vazduh čine da posetioci ovo mesto zavole već na prvi pogled. Ruža vetrova u kojoj se sudaraju kontinentalne i mediteranske klime, čine ovo autentično mesto vazdušnom banjom, koja u kombinaciji sa zdravom, domaćom hranom blagotvorno utiče na fizičko, ali i psihičko zdravlje.

Danas je Rudno za mnoge prva asocijacija za pravi, autentični seoski turizam, bez komercijalizacije i kiča, budući da u ovom seocetu trenutno ,,posluje”  desetak domaćinstava, koji svoju svakodnevnicu, jelovnik i okruženje nesebično dele sa gostima koji su u potrazi za kvalitetnom domaćom hranom, čistim vazduhom, mirom, ali i gostoljubivim, pitomim i jednostavnim domaćinima. U ponudi je, uglavnom, pun pasnion, a hrana se sperma isključivo od domačih, svežih sastojaka sa ognjišta, tipičnim za ovaj kraj.

Domaćoj pršuti, mladom kajmaku, siru, čvarcima, proji od heljdinog brašna, domaćem hlebu, štrudlama, kačamaku, šljivovici, kruškovači- retko ko može da odoli, a jela poput jagnjetine ispod sača, kupusa u zemljanom loncu, prebranca sa domaćim kobasicama, seljačke pice na drva, predstavljaju raj za gurmane, pogotovo za one koji sa takvim ukusima nisu imali prilike da se upoznaju ranije.

Muzej slatka- Kuća Cvetića –mesto gde je vreme ,,zarobljeno”

I dok inostrani turisti ostaju oduševljeni nakon što posete ovaj objekat, nažalost, mnogi Kraljevčani ne znaju da se u samom srcu grada, u ulici Cara Lazara br. 2, u jednoj na prvi pogled običnoj kući, nalazi jedinstven objekat u svetu- Muzej slatka- Kuća Cvetića, autenitičan muzej, koji je ujedno i dom porodice Cvetić.

Muzej postoji već sedam godina, a nastao je zahvaljujući Cvetićima, koji su odlučili da porodičnu kuću predaka, doslovce, transformišu u davnu 1908. godinu.

Uslovi u ovoj kući gotovo su identični kao pre više od 100 godina, budući ona da u potpunosti oslikava svakodnevni život srpske građanske porodice sa početka 20. veka.

Za razliku od ,,običnih” muzeja, Muzej slatka- kuća Cvetića povećen je nematerijalnom nasleđu, koje  čini kolekcija svih onih ,,nepotrebnih” predmeta sa tavana i podruma koje građani nehotice bacaju, a predstavljaju pečat i ,,dušu” jednog vemena.

Posetioci, zajedno sa domaćinima, koji su, ujedno,  osnivači i kustosi muzeja, učestvuju u stvaranju i reinterpretaciji svakodnevog života u Kraljevu pre više od 100 godina.

Uz pomoć ,,preživelih” predmeta pokojnih predaka, ali i mnogih ,,zaboravljenih predmeta  do kojih Cvetići na razne načine dolaze, kuća Cvetića postala je mesto u kojoj je vreme, doslovce ,,zarobljeno”, a svaki predmet sa sobm nosi neku zanimljivu priču, koju kustosi rado dele sa posetiocima.

On što je, takođe, zanimljivo jeste podatak da su duž dvorišta kuće pažljivo  zasađene arhaične vrste voćki: smokva, jorgovani, bagrem i ruža od kojih dame iz kuće, punih 112 godina, proizvode čak 24 najfinija slatka. Kolekcija  slatka ove porodice našla su se na policama Engleske, Japana, Francuske, Švedske, pa čak i Indije.

 Ipak, verovatno, najzanimljiva slatka su ona koja se proizvode od samoniklg cveća iz dvorišta, kao što je slatko od ljubičice koje se sprema od 2.000 ručno ubranih cvetova,  ali I slatko od jorgovana, ruže i bagrema.

Za poseban delikates ove porodice važi slatko od pomorandže, a poznati francuski konstruktor aviona, Luj Brege, svojevremeno je bio redovan gost i omiljeni kupac slatkih proizvoda ove zanimljive kraljevačke porodice.

Misterija Košaninovih jezera

U blizini manastira Studenice, daleko od civilizacije smeštena su Košaninova jezera, prirodni fenomen koji i danas zbunjuje naučnike.

Za njih, nažalost, znaju tek pojedini zaljubljenici u prirodu, iako zbog svojih karakteristika predstavljaju redak prirodni fenomen obavijen misterijama i legendama koje se i danas u ovom kraju prepričavaju. Pod zaštitom su države prve kategorije, a Unesko ih je proglasio rezervatom biosfere 2001. godine.

Mnogo toga što se vezuje za Košaninova jezera ni danas nije ispitano. Osim krajnje neobičnog izgleda, ono što ih, ponajviše, izdvaja je to što nivo vode u jezeru opada tokom zime i kišnih dana, dok leti, pogotovo za vreme velikih suša jezero nadolazi. Zanimljivo je i to da je u malom jezeru, gorskom ogledalu, među četinarima, i voda slana.

Oni koji su ovaj dragulj prirode imali prilike da vide tokom različitih godišnjih doba, tvrde da je najlepše vreme za posetu rana jesen i kasno proleće, kada prizori, doslovce, ostavljaju bez daha i nastaju nestvarne fotografije.  Zbog nepristupačnosti terena i velikih snegova, zimski dani nisu najbolja opcija za izlet do ovih neobičnih jezera.

 I dok većina stanovnika okolnih gradova ne zna da se u njihovoj blizini nalazi ovaj prirodni fenomen, mnogi inostrani turisti, zaljubljenici u prirodu, fotografi, planinari i motociklisti, već godinama praktikuju da za vreme obilaska srpskih manastira, planina i etno-sela posete i Košaninova jezera.

Među meštanima se i danas prepričavaju razne legende, a jedna od njih kaže da su se vile okupljale i igrale kolo oko ovih jezera i da svaki busen na velikom jezeru predstavlja  jednu vilu. Vilino kolo prestavlja krug u travi, posebne boje, različite od rastinja koje okružuje jezero.  Kada se na pašnjaku ugleda vilino kolo, to je, kako se veruje, pouzdan znak da su vile prethodnu noć okupile na tom mestu i igrale kolo do prvih sunčevih zraka. Ukoliko bi mladić ili devojka ugazili u ovaj travnati znak , vile bi im uzimale razum, a iz ljušture od tela za kratko vreme istekli bi životi. 

Nažalost, do ovih neobičnih jezera vrlo je komplikovano doći, putokazi gotovo da i ne postoje, a jedina opcija je dugo i zamorno pešačenje, s obzirom da do jezera vodi jedino improvizovana staza dugačka šest kilometara kojom većina putničkih vozila ne može da prođe.

Photo: Ivan Dukić

O autoru

Jovana Ristić

Jovana Ristić je rođena 1991. godine i po zanimanju diplomirani novinar. Dobitnik je priznanja RTS škole za mlade novinare "Balkan media team". Osim u novinarstvu, oprobala se i u svetu PR-a i marketinga.