Evropske države koje danas važe za oličenje demokratije i poštovanja ljudskih prava, ne tako davno, imale su najmorbidnije zoološke vrtove, u kojima, su umesto životinja, bili zatočeni ljudi iz Afrike, a zvanično su postojali sve do 1958. godine.

Za eksponate prikupljani su uglavnom Afrikanci, koje su evropski pustolovi otimali iz otadžbina i bez trunke empatije, smeštali u male kaveze, uglavnom, zajedno sa primatima. Osim tamnoputih ljudi, za zatočenike su birani i Indijanci, Eskimi, Abordžini, ali i ljudi izrazito niskog rasta, osobe sa vidnim fizičkim defektima, a sve u cilju zabave za široke narodne mase.


Prvi poznati ljudski zoološki vrt u Evropi otvoren je u Vatikanu u šesnaestom veku od strane kardinala Medićija, koji je sastavio ,,kolekciju” ljudi iz različitih krajeva sveta, koje su činili Turci, Indijici, Maori… Ipak, prava ekspanzija ovih bizarnih mesta nastaje krajem devetnaestog veka, ,,zahvaljujući” pustolovu i istraživaču Hagenbaku. Ovaj ekcentrični Nemac , koji je za evropske cirkuse nabavljao divlje i egzotične životinje iz svih krajeva sveta, došao je do jedne od najmorbidnijih ideja u istoriji čovečanstva. Dosetio se da umesto životinja, organizuje ,,izložbu” egzotičnih ljudi, koje će, doslovce, prikupljati na svojim pustolovinama po Africi.

Prva takva izložba prikazana je 1894. godine u Nemačkoj i izazvala je interesovanje velikog broja ljudi. Osim što su prikazane životinje sa kojima Evropljani do tada nisu imali kontakt, poput lavova, slonova, krokodila, žirafa, za eksponate su uzeti i oteti crnci, uključujući i žene i decu, sa teritorije današnjeg Sudana. Nesrećni ljude su bez trunke empatije, prikazani kao neartikulisane divlje zveri u kavezima. Posetioci su satima čekali da vide zatočene, zbunjene, uplašene ljude, koji u malenim kavezima spavaju, jedu, obavljavaju fiziološke potrebe. Verovali ili ne, zoološki vrt u Hamburgu i danas nosi njegovo ime.


Ubrzo nakon Hegenbakove ,,izložbe”, počinju da niču ljudski zoološki vrtovi širom Evrope i Severne Amerike. Prema pojedinim navodima nemačkog lista ,,Špigl”, nije se naplaćivao samo ulaz u zoološki vrt, već i fotografisanje sa ,,divljacima”. Najveće gužve su zabeležene vikednom, kada su posetici dolazili porodično da se zabave i fotografišu sa zatočenicima. Vlasnici zoo vrtova, međusobno su se takmičili čiji objekat poseduje veći asortiman ,,eksponata”, pa su u kavezima zajedno držali zatočene crnce iz svih delove Afrike – malene Pigmeje, izvanredne lovce Bušmane, Hotentote, Nubijce… ,,Vlasnici” njihovih života, svakodnevno su ih zastrašivali kako bi ostali pokorni, stavljali omče oko vrata da ne bi pobegli, neretko i prebijali do smrti…


Oni bolje opremljeni zoološki vrtovi, pored pripadnika brojnih afričkih plemena, imali su zarobljene i Indijance, Eskime, plemena sa ostrva u Pacifiku, Abordžine, ali i ljude izrazito niskog rasta i osobe sa raznim sindromima i fizičkim poremećajima. Njihova jedina uloga je bila da nesvakidašnjom pojavom, iz svojih malenih kaveza, zabave znatiželjne posetioce, koji će zauzvrat ,,gazdama” ostavljati velike sume novca.

U kratkom periodu, oteto je na stotine ljudi iz svojih domova. Živeli u stravičnim uslovima, a većina je, na žalost, (ili, možda, na njihovu sreću) nakon dolaska u Evropu, živela još svega nekoliko godina, jer je smrtnost bila visoka. Mnogi ,,eksponati” nisu mogli da se adaptiraju na novu klimu i ubrzo su stradali od, za njihovo podneblje, nepoznatih bolesti.


Prema podacima britanskog lista ,,Dejli mejl”, na Svetskom sajmu u Parizu, 1889. godine, pred 18 miliona posetilaca, preko 4.000 Afrikanaca i Abordžina, skinuti su polunagi i zaključani u kaveze.

Takođe, u jednoj od najliberalnijih i najdemokratičnijih država današnjice, Norveškoj, 1914. godine, održana je velika petomesečna ,,manifestacija,” u kojoj su oko 80 zatočenika sa prostora današnjeg Senegala, bili deo velikog eksperimenta za široke narodne mase. U ograđenom prostoru, odeveni u tradicionalnu nošnju, ,,eksponati” su obavljali svakodnevne potrebe, spremali hranu, sprovodili rituale, dok su ih znatiželjni Norvežani preko ograde posmatrali, zadirkivali i ismevali ih.


Jedan od, verovatno, najjezivijih slučaja, zabeležen je u Njujorku, kada je direktor zoološkog vrta u Bruklinu, prikazao, sada već čuvenog Pigmeja Ota Bengu iz Konga, u kavezu zajedno sa primatima. Dečak je po dolasku u zoo vrt, delio kavez sa šimpanzmama, a zatim je prebačen kod orangutana, kako bi zagovarači Darvinove teorije ,,dokazali” da su ljudi tamnije puti, u evolucionom smislu, za nekoliko stepenika, bliži majmunima nego Evropljani.

Ovaj čin izazvao je velike osude i proteste od strane sveštenstva širom Sjednijenih Američkih Država. Posle brojnih apela, Oto je, iz zoološkog vrta konačno prebačen u okolno sirotište. Usled velikih trauma i činjenice da nije mogao da se privikne na zapadnjački stil života, nesrećni mladić je posle šest godina u Americi, izvršio samoubistvo. Oto Benga, danas je jedan od simbola eksploatisanja i okrutnosti nad crnim ljudima.


Morbidne smotre prekinute su tek nakon završetka Drugog svetskog rata, a poslednja zvanična takva ,,izložba” održana je 1958. godine u Belgiji. Veliki paradoks je to što je jedan od zaslužnih što su ove ,,manifestacije” okarakterisane kao nepovoljne, upravo- Adolf Hitler. Verovatno jedan od najvećih zagovorenika Darvinove teorije i neprijatelja ljudi crne puti, smatrao je da njima nije mesto u Evropi i da je zabava Evropljana sa zatočenim crncima nije dobra ideja.


Ova krajnje sramotna istorija zapadne Evrope, poprilično je sakrivena, iako postoje brojni dokazi u vidu fotografija i svedočenja zaposlenih u zoološkom vrtovima i posetilaca o jezivim prizorima, ne tako davne istorije. Kavez i većina zooloških vrtova, zatvorenog tipa, predstavljaju nehumane uslove za životinje, a kamoli za ljude.

Izvori: Spiegel, Daily Mail, Wikipedia, Global CIR Team.


O autoru

Jovana Ristić

Jovana Ristić

Jovana Ristić je rođena 1991. godine i po zanimanju diplomirani novinar. Dobitnik je priznanja RTS škole za mlade novinare "Balkan media team". Osim u novinarstvu, oprobala se i u svetu PR-a i marketinga.

Ostavi komentar